
ช่วงนี้ตื่นเช้ามาที่แพร่ หลายคนคงเห็นหมอกลอยคลุมทุ่ง ยอดหญ้าเปียกเป็นเม็ดน้ำ ทั้งที่เมื่อคืนฝนไม่ได้ตกเลย แล้วน้ำพวกนี้มาจากไหน ? คำตอบอยู่ในอากาศรอบตัวเรานี่เองครับ
อากาศมีน้ำซ่อนอยู่เสมอ
อากาศที่เราหายใจมีไอน้ำปนอยู่ตลอดเวลา แต่อากาศแต่ละอุณหภูมิ “จุ” ไอน้ำได้ไม่เท่ากัน อากาศร้อนจุได้มาก อากาศเย็นจุได้น้อย เช่น อากาศ 1 ลูกบาศก์เมตร ที่ 30°C จุไอน้ำได้ราว 30 กรัม แต่ที่ 10°C จุได้เพียงราว 9 กรัมเท่านั้น
จุดน้ำค้าง: เส้นที่ไอน้ำต้องกลายเป็นหยดน้ำ
สมมติตอนหัวค่ำอากาศ 20°C มีไอน้ำอยู่ 10 กรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งที่ 20°C อากาศจุได้ราว 17 กรัม ตอนนี้ความชื้นสัมพัทธ์จึงประมาณ 58% ยังไม่อิ่มตัว
พอดึกลง อากาศเย็นลงเรื่อย ๆ จนถึงราว 11°C อากาศจุไอน้ำได้แค่ 10 กรัมพอดี เรียกอุณหภูมินี้ว่า จุดน้ำค้าง (dew point) ถ้าเย็นลงต่อไปอีกถึง 10°C ไอน้ำส่วนเกินราว 0.6 กรัมต้องควบแน่นกลายเป็นหยดน้ำ

- ถ้าควบแน่นบนพื้นผิวที่เย็น เช่น ใบหญ้า หลังคารถ จะกลายเป็น น้ำค้าง
- ถ้าควบแน่นบนฝุ่นละอองเล็ก ๆ ที่ลอยในอากาศ จะกลายเป็นหยดน้ำจิ๋วนับล้านลอยอยู่ คือ หมอก
ทำไมคืนฟ้าใสถึงหนาวกว่าคืนที่มีเมฆ ?
ตอนกลางคืน พื้นดินแผ่รังสีอินฟราเรดคายความร้อนออกไปตลอด ถ้ามีเมฆ เมฆจะดูดกลืนแล้วแผ่รังสีบางส่วนกลับลงมาเหมือนผ้าห่ม แต่ถ้าฟ้าใส ความร้อนหนีขึ้นไปได้เลย พื้นและอากาศใกล้พื้นจึงเย็นจัด ยิ่งคืนไหนลมสงบ อากาศเย็นก็ยิ่งนิ่งอยู่ติดพื้น เป็นสูตรสำเร็จของเช้าที่หมอกหนาครับ
ทำไมแอ่งอย่างแพร่ถึงหมอกเยอะ ?
อากาศเย็นมีความหนาแน่นมากกว่าอากาศอุ่น จึงไหลลงจากไหล่เขาไปรวมกันที่ก้นแอ่ง เมืองที่อยู่ในแอ่งระหว่างภูเขาจึงเย็นเร็วและเย็นนานกว่า หมอกก็เกิดง่ายกว่า และถ้าเราขึ้นไปยืนบนยอดดอยตอนเช้า ก็จะมองลงมาเห็นหมอกนอนนิ่งอยู่ในแอ่ง กลายเป็น “ทะเลหมอก” นั่นเองครับ
แล้วหมอกหายไปไหนตอนสาย ?
เมื่อแดดออก อากาศอุ่นขึ้นจนสูงกว่าจุดน้ำค้าง อากาศกลับมาจุไอน้ำได้มากขึ้น หยดน้ำจิ๋วในหมอกจึงระเหยกลับเป็นไอน้ำที่มองไม่เห็นอีกครั้ง หมอกจึงค่อย ๆ จางหายไป
ลองคิดต่อดูครับ
- ทำไมแก้วน้ำเย็นที่วางไว้ในห้องถึงมีหยดน้ำเกาะด้านนอก ?
- ทำไมกระจกรถถึงเป็นฝ้าตอนเช้า และเปิดแอร์หรือเป่าลมอุ่นแล้วช่วยได้อย่างไร ?
- ถ้าคืนหนึ่งอุณหภูมิต่ำสุดยังสูงกว่าจุดน้ำค้าง เช้าวันนั้นจะมีน้ำค้างหรือไม่ ?
สรุปสั้น ๆ คือ หมอกและน้ำค้างไม่ได้ตกมาจากฟ้า แต่เป็นไอน้ำที่ซ่อนอยู่ในอากาศ “ล้น” ออกมาเมื่ออากาศเย็นจนจุไว้ไม่ไหวครับ


