TOP

ยินดีต้อนรับนักเรียนทุกคน

Website เรียนฟิสิกส์กับครูชิตชัย

          เนื่องจาก WebBrowse ไม่รองรับไฟล์ในรูปแบบ Flash Animation ทำให้ไม่สามารถเข้าถึงเนื้อหาในหลายๆ เรื่องบน Website นี้ได้อีกต่อไปหากกดเข้าไปแล้วไม่สามารถ Download หรือ เข้าถึงเนื้อหาได้ ต้องขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย
          Website นี้จะปรับเปลี่ยนรูปแบบเป็น การนำเสนอเนื้อหา ตัวอย่างการแก้ปัญหาโจทย์ทางฟิสิกส์ การอธิบายปรากฎการณ์ทางฟิสิกส์ในชีวิตประจำวัน ในรูปแบบ ClipVdo สั้นๆ แทนนะครับ

Read More
TOP

โซลาร์เซลล์เปลี่ยนแสงแดดเป็นไฟฟ้าได้อย่างไร ?

แผงโซลาร์เซลล์สีน้ำเงินเข้มบนหลังคาบ้านในหมู่บ้านภาคเหนือ ท้องฟ้าใส แดดจ้า มีภูเขาเขียวอยู่ด้านหลัง

ช่วงหลังมานี้ ขับรถผ่านหมู่บ้านในแพร่จะเห็นแผงโซลาร์เซลล์สีน้ำเงินเข้มบนหลังคาบ้านมากขึ้นเรื่อย ๆ ตามไร่ตามสวนก็มีแผงโซลาร์ต่อปั๊มสูบน้ำ ไฟส่องทางริมถนนก็มีแผงเล็ก ๆ ติดอยู่บนเสา แผ่นแบน ๆ ที่ไม่มีชิ้นส่วนไหนขยับเลย ทำไมแค่โดนแดดก็ผลิตไฟฟ้าออกมาได้ ? คำตอบเป็นหนึ่งในเรื่องสำคัญของฟิสิกส์ยุคใหม่ ที่ทำให้ไอน์สไตน์ได้รับรางวัลโนเบลเลยครับ

แสงคือ “ก้อนพลังงาน” ที่เรียกว่าโฟตอน

ในต้นศตวรรษที่ 20 ไอน์สไตน์อธิบายว่า แสงไม่ได้ส่งพลังงานมาอย่างต่อเนื่องเหมือนน้ำไหล แต่ส่งมาเป็นก้อนพลังงานเล็ก ๆ เรียกว่า โฟตอน (photon) พลังงานของโฟตอนหนึ่งตัวขึ้นกับความยาวคลื่น ตามสมการ E = hc/λ ถ้าคิดหน่วยเป็นอิเล็กตรอนโวลต์ (eV) และความยาวคลื่นเป็นนาโนเมตร จะมีสูตรลัดง่าย ๆ ว่า E ≈ 1240 ÷ λ

  • แสงสีม่วง 400 นาโนเมตร โฟตอนมีพลังงานราว 3.1 eV
  • แสงสีเขียว 550 นาโนเมตร ราว 2.25 eV
  • แสงสีแดง 700 นาโนเมตร ราว 1.77 eV

ยิ่งความยาวคลื่นสั้น โฟตอนยิ่งมีพลังงานมาก

ซิลิคอนกับ “ค่าผ่านทาง” 1.12 eV

แผงโซลาร์เซลล์ส่วนใหญ่ทำจากซิลิคอน ซึ่งอิเล็กตรอนถูกผูกไว้ในพันธะระหว่างอะตอม ไม่สามารถเคลื่อนที่ไปนำไฟฟ้าได้ อิเล็กตรอนจะหลุดออกมาเป็นอิสระได้ก็ต่อเมื่อได้รับพลังงานอย่างน้อยเท่ากับ แถบพลังงานต้องห้าม (band gap) ซึ่งสำหรับซิลิคอนมีค่าประมาณ 1.12 eV เปรียบเหมือนค่าผ่านทางที่ต้องจ่ายครบถึงจะผ่านด่านได้

โฟตอนที่มีพลังงานมากกว่า 1.12 eV จะปลดอิเล็กตรอนได้ ส่วนโฟตอนที่พลังงานน้อยกว่า ต่อให้มามากแค่ไหนก็ปลดไม่ได้ ความยาวคลื่นที่ยาวที่สุดที่ยังใช้ได้คือ 1240 ÷ 1.12 ≈ 1,100 นาโนเมตร ซึ่งเป็นรังสีอินฟราเรด แสงที่ตามองเห็นทุกสีจึงใช้ผลิตไฟฟ้าได้ แต่อินฟราเรดคลื่นยาวกว่านี้ใช้ไม่ได้

ลองคำนวณ: พลังงานแสงหายไปไหนบ้าง

โฟตอนสีเขียวพลังงาน 2.25 eV ปลดอิเล็กตรอนได้ แต่ซิลิคอนเก็บไว้ใช้ได้แค่ราว 1.12 eV ส่วนที่เกินอีก 2.25 − 1.12 = 1.13 eV กลายเป็นความร้อนทิ้งไป เท่ากับเสียไปประมาณครึ่งหนึ่ง เมื่อรวมกับแสงอินฟราเรดที่ใช้ไม่ได้เลย ทฤษฎีจึงจำกัดไว้ว่าเซลล์ซิลิคอนชั้นเดียวแปลงแสงเป็นไฟฟ้าได้ไม่เกินราว 30% กว่า ๆ แผงที่ขายทั่วไปทุกวันนี้ทำได้ราว 20%

กราฟพลังงานโฟตอนกับความยาวคลื่น เส้นประที่ 1.12 อิเล็กตรอนโวลต์คือแถบพลังงานต้องห้ามของซิลิคอน ตัดกับเส้นโค้งที่ราว 1,100 นาโนเมตร โฟตอนสีเขียว 550 นาโนเมตรมีพลังงาน 2.25 อิเล็กตรอนโวลต์ ใช้ผลิตไฟฟ้าได้ 1.12 ส่วนที่เหลือ 1.13 กลายเป็นความร้อน
โฟตอนต้องมีพลังงานอย่างน้อย 1.12 eV (ความยาวคลื่นไม่เกินราว 1,100 nm) จึงปลดอิเล็กตรอนในซิลิคอนได้ ส่วนพลังงานที่เกินมากลายเป็นความร้อน

ลองคิดดูว่าแผงหนึ่งแผงผลิตไฟได้เท่าไร ตอนเที่ยงวันฟ้าใส แสงแดดที่ตกถึงพื้นมีกำลังประมาณ 1,000 วัตต์ต่อตารางเมตร ถ้าแผงมีพื้นที่ 2 ตารางเมตร ประสิทธิภาพ 20% จะได้กำลังไฟฟ้า 1,000 × 2 × 0.20 = 400 วัตต์ ประเทศไทยได้รับแดดเทียบเท่าแดดเต็มที่เฉลี่ยราว 5 ชั่วโมงต่อวัน แผงนี้จึงผลิตไฟได้ราว 400 × 5 = 2,000 วัตต์-ชั่วโมง หรือ 2 หน่วยต่อวัน ในกรณีอุดมคติ แต่ของจริงแผงร้อนขึ้นกลางแดด และมีการสูญเสียในสายไฟกับอินเวอร์เตอร์ จึงมักได้จริงราว 1.5–1.7 หน่วยต่อวัน ถ้าค่าไฟหน่วยละ 4 บาทกว่า ก็ประหยัดได้วันละราว 6–8 บาทต่อแผ่นครับ

รอยต่อ p-n: ทางเดินรถทางเดียวของอิเล็กตรอน

ปลดอิเล็กตรอนออกมาได้แล้วยังไม่พอ ต้องบังคับให้มันไหลไปทางเดียวกันด้วยถึงจะเป็นกระแสไฟฟ้า เซลล์แสงอาทิตย์จึงทำจากซิลิคอนสองชั้น

  • ชั้น n เติมธาตุอย่างฟอสฟอรัส ทำให้มีอิเล็กตรอนเกิน
  • ชั้น p เติมธาตุอย่างโบรอน ทำให้มี “โฮล” หรือที่ว่างของอิเล็กตรอนเกิน

ตรงรอยต่อของสองชั้นเกิดสนามไฟฟ้าขึ้นเองตลอดเวลา เมื่อแสงปลดอิเล็กตรอนออกมา สนามนี้จะผลักอิเล็กตรอนไปฝั่ง n และผลักโฮลไปฝั่ง p เกิดความต่างศักย์ราว 0.5–0.6 โวลต์ต่อเซลล์ ในแผงหนึ่งจึงต่อเซลล์อนุกรมกันหลายสิบเซลล์ เช่น 60 เซลล์ได้ราว 30–36 โวลต์ ไฟที่ได้เป็นไฟฟ้ากระแสตรง ต้องผ่าน อินเวอร์เตอร์ แปลงเป็นไฟฟ้ากระแสสลับ 220 โวลต์ก่อนใช้ในบ้าน

ทำไมหน้าหนาวฟ้าใส แผงถึงทำงานดี ?

เซลล์แสงอาทิตย์ไม่ชอบความร้อน ยิ่งแผงร้อน แรงดันไฟฟ้ายิ่งลด กำลังไฟฟ้าหายไปราว 0.3–0.4% ต่อทุก 1°C ที่ร้อนขึ้น ช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงมกราคมที่ฟ้าใสและอากาศเย็น แผงจึงทำงานได้ดี ส่วนฤดูหมอกควันช่วงต้นปี ฝุ่นละอองในอากาศและเขม่าที่เกาะบนแผงจะบังแสง ทำให้ผลิตไฟได้น้อยลง การล้างแผงจึงช่วยได้จริงครับ

ลองคิดต่อดูครับ
  1. แสงอินฟราเรดความยาวคลื่น 1,500 นาโนเมตร จะทำให้เซลล์ซิลิคอนผลิตไฟฟ้าได้หรือไม่ เพราะอะไร ?
  2. ทำไมแผงโซลาร์เซลล์ส่วนใหญ่ถึงมีสีน้ำเงินเข้มหรือสีดำ ?
  3. แพร่อยู่ที่ละติจูดราว 18 องศาเหนือ ควรเอียงแผงให้หันไปทางทิศไหนจึงจะได้แดดมากที่สุดตลอดทั้งปี ?

สรุปสั้น ๆ คือ โซลาร์เซลล์ใช้โฟตอนของแสงที่มีพลังงานมากกว่า 1.12 eV ปลดอิเล็กตรอนในซิลิคอนให้หลุดออกมา แล้วให้สนามไฟฟ้าที่รอยต่อ p-n ผลักอิเล็กตรอนให้ไหลไปทางเดียวกันจนเป็นกระแสไฟฟ้าครับ

Read More
TOP

ไมโครเวฟทำให้อาหารร้อนได้อย่างไร ?

เตาไมโครเวฟในครัวบ้าน มีชามข้าวกะเพราวางบนจานหมุนกระจก ไฟภายในเตาสว่าง มีไอร้อนลอยขึ้น

เข้าร้านสะดวกซื้อตอนเช้า หยิบข้าวกล่องไปจ่ายเงิน พนักงานถามว่า “อุ่นไหมคะ” แค่นาทีเดียวข้าวกะเพราก็ร้อนควันฉุย ทั้งที่ในเตาไม่มีไฟ ไม่มีขดลวดแดง ๆ ให้เห็นเลย แถมบางทีขอบกล่องร้อนจี๋แต่ตรงกลางยังเย็นอยู่ ไมโครเวฟใช้หลักการอะไรทำให้อาหารร้อน ? มาดูกันครับ

ไมโครเวฟคือคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า

ไมโครเวฟเป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า ตระกูลเดียวกับแสงที่ตาเห็น คลื่นวิทยุ และสัญญาณ Wi-Fi ต่างกันแค่ความถี่ ในเตาไมโครเวฟตามบ้านมีอุปกรณ์ชื่อ แมกนีตรอน (magnetron) ผลิตคลื่นความถี่ประมาณ 2.45 กิกะเฮิรตซ์ หรือสั่น 2,450 ล้านครั้งต่อวินาที

หาความยาวคลื่นได้จาก λ = c ÷ f = (3 × 10⁸) ÷ (2.45 × 10⁹) ≈ 0.122 เมตร หรือราว 12 เซนติเมตร ยาวกว่าคลื่นแสงเป็นแสนเท่า

โมเลกุลน้ำ “เต้น” ตามคลื่น

โมเลกุลน้ำ (H₂O) มีด้านหนึ่งเป็นขั้วบวกอ่อน ๆ และอีกด้านเป็นขั้วลบอ่อน ๆ เรียกว่า โมเลกุลมีขั้ว เมื่ออยู่ในสนามไฟฟ้า มันจะพยายามหมุนตัวให้ตรงกับทิศสนาม แต่สนามไฟฟ้าของไมโครเวฟกลับทิศไปมาหลายพันล้านครั้งต่อวินาที โมเลกุลน้ำจึงหมุนส่ายไปมา ชนและเสียดสีกับโมเลกุลรอบข้าง พลังงานคลื่นจึงกลายเป็นพลังงานความร้อนในเนื้ออาหาร

ส่วนจานกระเบื้อง แก้ว และพลาสติกที่ใช้กับไมโครเวฟได้ มีโมเลกุลมีขั้วที่ขยับตามคลื่นได้น้อย จึงแทบไม่ร้อนเอง ที่จานร้อนก็เพราะรับความร้อนต่อมาจากอาหารอีกที คลื่นไมโครเวฟทะลุเข้าเนื้ออาหารได้ลึกเพียงไม่กี่เซนติเมตร อาหารชิ้นใหญ่จึงร้อนจากผิวก่อน ส่วนตรงกลางต้องรอความร้อนนำเข้าไป นี่คือเหตุผลที่บางครั้งตรงกลางยังเย็นอยู่ครับ

ลองคำนวณ: อุ่นน้ำ 1 แก้วใช้เวลาเท่าไร

สมมติอุ่นน้ำ 250 มิลลิลิตร (0.25 กิโลกรัม) จาก 25°C ให้เป็น 85°C พลังงานที่ต้องใช้คือ Q = mcΔT = 0.25 × 4,186 × 60 ≈ 62,800 จูล

ถ้าเตาให้กำลังคลื่นไมโครเวฟ 800 วัตต์ และน้ำดูดกลืนได้ทั้งหมด จะใช้เวลา 62,800 ÷ 800 ≈ 78 วินาที หรือราว 1 นาทีกับอีก 20 วินาที ของจริงจะนานกว่านี้นิดหน่อย เพราะคลื่นบางส่วนสะท้อนหรือถูกดูดกลืนที่อื่นในเตา แต่ก็ถือว่าเร็วมาก เพราะคลื่นส่งพลังงานเข้าไปในน้ำโดยตรง ไม่ต้องรอให้ภาชนะร้อนก่อนเหมือนการต้มบนเตาแก๊ส

จุดร้อนจุดเย็น และหน้าที่ของจานหมุน

ผนังโลหะในเตาสะท้อนคลื่นไปมาจนเกิด คลื่นนิ่ง (standing wave) มีตำแหน่งที่คลื่นแรงมาก (ปฏิบัพ) สลับกับตำแหน่งที่แทบไม่มีคลื่นเลย (บัพ) ตำแหน่งร้อนจัดแต่ละจุดห่างกันประมาณครึ่งความยาวคลื่น คือราว 6 เซนติเมตร ถ้าอาหารวางนิ่ง ๆ จะร้อนเป็นหย่อม ๆ จานหมุนจึงพาอาหารวนผ่านจุดร้อนจุดเย็นสลับกันไป ให้ร้อนทั่วถึงขึ้น

แผนภาพคลื่นนิ่งในเตาไมโครเวฟ ความร้อนสูงสุดเกิดเป็นจุด ๆ ห่างกันประมาณ 6.1 เซนติเมตร ซึ่งเท่ากับครึ่งความยาวคลื่น 12.2 เซนติเมตร และช็อกโกแลตแท่งที่วางนิ่งจะละลายเป็นจุดตามตำแหน่งเหล่านั้น
คลื่นนิ่งความถี่ 2.45 GHz ทำให้เกิดจุดร้อนห่างกันราว 6 เซนติเมตร (ครึ่งความยาวคลื่น) จานหมุนจึงช่วยให้อาหารร้อนทั่วถึง

มีการทดลองสนุก ๆ ที่ทำได้ที่บ้าน คือถอดจานหมุนออก วางช็อกโกแลตแท่งบนจานแบนแล้วอุ่นสัก 15–20 วินาที จะเห็นจุดละลายห่างกันประมาณ 6 เซนติเมตร เอาระยะนี้คูณ 2 ได้ความยาวคลื่น แล้วคูณด้วยความถี่ 2 × 0.061 × 2.45 × 10⁹ ≈ 3.0 × 10⁸ เมตรต่อวินาที ได้ความเร็วแสงจากในครัวเลยครับ

ปลอดภัยไหม แล้วทำไมห้ามใส่โลหะ ?

ไมโครเวฟไม่ใช่รังสีนิวเคลียร์ อาหารที่อุ่นแล้วไม่มีรังสีตกค้าง พลังงานของโฟตอนไมโครเวฟแต่ละตัวมีเพียงราว 0.00001 อิเล็กตรอนโวลต์ น้อยเกินกว่าจะทำลายพันธะเคมีหรือทำให้อะตอมแตกตัวเป็นไอออนได้ หน้าที่ของมันมีแค่ทำให้โมเลกุลสั่นและร้อนขึ้นเท่านั้น ส่วนตะแกรงโลหะที่ประตูมีรูเล็กแค่ไม่กี่มิลลิเมตร เล็กกว่าความยาวคลื่น 12 เซนติเมตรมาก ไมโครเวฟจึงลอดออกมาไม่ได้ แต่แสงที่ความยาวคลื่นสั้นมากลอดผ่านได้ เราจึงมองเห็นอาหารข้างใน

ส่วนโลหะอย่างช้อนส้อมหรือฟอยล์ สะท้อนไมโครเวฟและทำให้ประจุไฟฟ้าไปกองกันที่ปลายแหลมหรือขอบคม จนเกิดประกายไฟแลบได้ จึงห้ามใส่เด็ดขาดครับ

ลองคิดต่อดูครับ
  1. ทำไมการละลายน้ำแข็งในไมโครเวฟถึงช้ากว่าการอุ่นน้ำเหลวที่มีมวลเท่ากันมาก ?
  2. ถ้าทดลองช็อกโกแลตแล้ววัดระยะระหว่างจุดละลายได้ 6.0 เซนติเมตร จะคำนวณความเร็วแสงได้เท่าไร ?
  3. ทำไมอุ่นอาหารในไมโครเวฟแล้ว ควรคนหรือพักไว้สักครู่ก่อนกิน ?

สรุปสั้น ๆ คือ ไมโครเวฟใช้คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าความยาวคลื่นราว 12 เซนติเมตร เขย่าโมเลกุลน้ำในอาหารให้หมุนส่ายไปมาหลายพันล้านครั้งต่อวินาที จนพลังงานกลายเป็นความร้อนครับ

Read More
TOP

หม้อหุงข้าวรู้ได้อย่างไรว่าข้าวสุกแล้ว ?

หม้อหุงข้าวไฟฟ้าสีขาวเปิดฝา มีไอร้อนลอยขึ้นจากข้าวสวยที่เพิ่งสุก วางบนโต๊ะไม้ในครัว

บ้านทางเหนือหลายบ้านนึ่งข้าวเหนียวด้วยหวดเป็นหลัก แต่แทบทุกบ้านก็มีหม้อหุงข้าวไฟฟ้าไว้หุงข้าวสวยด้วย เราแค่ซาวข้าว ใส่น้ำ กดสวิตช์ลง แล้วก็ไปทำอย่างอื่น ผ่านไปราวครึ่งชั่วโมงก็ได้ยินเสียง “แต๊ก” สวิตช์เด้งขึ้นเป็นโหมดอุ่น ข้าวสุกพอดี ทั้งที่หม้อหุงข้าวแบบธรรมดาไม่มีนาฬิกาจับเวลา ไม่มีกล้อง ไม่มีชิปคอมพิวเตอร์ แล้วมันรู้ได้อย่างไรว่าข้าวสุกแล้ว ? ความลับอยู่ที่ฟิสิกส์ของน้ำเดือดกับแม่เหล็กก้อนเล็ก ๆ ครับ

น้ำที่กำลังเดือด ร้อนเกิน 100°C ไม่ได้

ที่ความดันบรรยากาศปกติ น้ำเดือดที่ประมาณ 100°C และมีสมบัติพิเศษคือ ตราบใดที่ในหม้อยังมีน้ำเหลวอยู่ อุณหภูมิของน้ำจะค้างอยู่ที่จุดเดือดไม่สูงขึ้นอีก ต่อให้ขดลวดใต้หม้อยังให้ความร้อนอยู่ก็ตาม เพราะพลังงานความร้อนที่ใส่เข้าไปถูกใช้ไปเปลี่ยนน้ำเหลวให้กลายเป็นไอน้ำ เรียกว่า ความร้อนแฝงของการกลายเป็นไอ ซึ่งสำหรับน้ำมีค่าสูงถึงราว 2.26 ล้านจูลต่อกิโลกรัม

ดังนั้นระหว่างหุงข้าว ก้นหม้อจึงร้อนอยู่ราว 100°C ตลอด ข้าวค่อย ๆ ดูดน้ำจนพองนุ่ม น้ำส่วนหนึ่งระเหยออกไปทางรูไอ จนวินาทีที่ “น้ำอิสระ” ที่ก้นหม้อหมด อุณหภูมิก้นหม้อจึงเริ่มพุ่งสูงกว่า 100°C อย่างรวดเร็ว นี่แหละคือสัญญาณว่าข้าวสุกแล้ว

แม่เหล็กที่ “ลืม” ความเป็นแม่เหล็กเมื่อร้อน

ตรงกลางแผ่นความร้อนใต้หม้อ มีปุ่มกลม ๆ ที่ดันแนบกับก้นหม้อด้วยสปริง ข้างในมีชิ้นส่วนสองชิ้น

  • แม่เหล็กถาวร ต่ออยู่กับคานของสวิตช์
  • ชิ้นเฟอร์ไรต์ชนิดไวต่ออุณหภูมิ ซึ่งเป็นสารที่แม่เหล็กดูดติด แตะอยู่กับก้นหม้อ

สารที่แม่เหล็กดูดได้อย่างเหล็กหรือเฟอร์ไรต์ มีอุณหภูมิค่าหนึ่งที่ถ้าร้อนเกินกว่านี้ จะสูญเสียสมบัติความเป็นแม่เหล็กไป เรียกว่า อุณหภูมิคูรี (Curie temperature) ผู้ผลิตจึงเลือกเฟอร์ไรต์ที่มีอุณหภูมิคูรีราว 103°C ตอนเรากดสวิตช์ลง แม่เหล็กถาวรจะดูดติดกับเฟอร์ไรต์ วงจรขดลวดความร้อนจึงทำงาน ระหว่างที่ยังมีน้ำในหม้อ อุณหภูมิไม่เกิน 100°C แม่เหล็กจึงดูดกันไว้แน่น พอน้ำหมดและก้นหม้อร้อนเกินราว 103°C เฟอร์ไรต์หมดสมบัติความเป็นแม่เหล็ก แม่เหล็กถาวรดูดไม่ติดอีกต่อไปจึงหลุดลงด้วยแรงสปริงและน้ำหนัก ดึงคานให้สวิตช์ดีดขึ้น ตัดไฟขดลวดหลักทันที เสียง “แต๊ก” ที่เราได้ยินก็คือตอนนี้เองครับ

กราฟอุณหภูมิก้นหม้อหุงข้าวกับเวลา ช่วงแรกน้ำร้อนขึ้น ช่วงที่สองอุณหภูมิค้างที่ประมาณ 100 องศาเซลเซียสขณะน้ำเดือด เมื่อน้ำหมดอุณหภูมิพุ่งถึงราว 103 องศาเซลเซียส สวิตช์ดีด แล้วเข้าสู่โหมดอุ่นราว 70 องศาเซลเซียส
อุณหภูมิก้นหม้อค้างอยู่ราว 100°C ตราบที่ยังมีน้ำ พอน้ำหมดจึงพุ่งเกิน 103°C จนสวิตช์ดีด (แผนภาพจำลองแบบง่าย)
ลองคำนวณ: หุงข้าวใช้พลังงานเท่าไร

สมมติเราใส่น้ำ 1 ลิตร (มวล 1 กิโลกรัม) อุณหภูมิเริ่มต้น 25°C ความจุความร้อนจำเพาะของน้ำคือ 4,186 จูลต่อกิโลกรัมต่อองศาเซลเซียส พลังงานที่ใช้ต้มน้ำให้ถึง 100°C คือ Q = mcΔT = 1 × 4,186 × 75 ≈ 314,000 จูล

ถ้าหม้อหุงข้าวกำลัง 700 วัตต์ (700 จูลต่อวินาที) จะใช้เวลาเพียง 314,000 ÷ 700 ≈ 450 วินาที หรือราว 7.5 นาที ถ้าระหว่างหุงน้ำระเหยออกไปอีก 100 กรัม ต้องใช้พลังงานเพิ่ม 0.1 × 2,260,000 = 226,000 จูล หรืออีกราว 5.4 นาที รวมแล้วราว 13 นาที แต่ของจริงใช้เวลาประมาณ 20–30 นาที เพราะต้องทำให้เม็ดข้าวและตัวหม้อร้อนด้วย และมีความร้อนรั่วออกสู่อากาศรอบ ๆ ด้วยครับ ถ้าหุงนานครึ่งชั่วโมงจะใช้ไฟราว 0.35 หน่วย คิดเป็นเงินไม่ถึง 2 บาท

โหมดอุ่นทำงานอย่างไร ?

เมื่อสวิตช์ดีดขึ้น ขดลวดหลักหยุดทำงาน แต่ยังมีขดลวดกำลังต่ำอีกชุดที่คุมด้วย แผ่นโลหะคู่ (bimetal) ซึ่งเป็นโลหะสองชนิดประกบกัน ขยายตัวไม่เท่ากันเมื่อร้อน แผ่นนี้จึงงอตัวไปตัดไฟเมื่อร้อนเกิน และงอกลับมาต่อไฟเมื่อเย็นลง ช่วยรักษาข้าวให้อุ่นอยู่ราว 60–75°C ได้นานหลายชั่วโมง

ทำไมใส่น้ำน้อยข้าวแข็ง ใส่น้ำมากข้าวแฉะ ?

เพราะหม้อหุงข้าวไม่ได้ดูว่าข้าวสุกหรือยัง แต่ดูแค่ว่า “น้ำหมดหรือยัง” ถ้าใส่น้ำน้อย น้ำหมดเร็ว สวิตช์ตัดก่อนที่ข้าวจะดูดน้ำได้พอ ข้าวจึงแข็ง ถ้าใส่น้ำมาก ข้าวต้มอยู่ในน้ำนานและดูดน้ำมากเกินไป ข้าวจึงแฉะ ขีดบอกระดับน้ำในหม้อจึงสำคัญมากครับ

ลองคิดต่อดูครับ
  1. ถ้าลืมใส่น้ำแล้วกดหุงหม้อเปล่า ๆ สวิตช์จะดีดขึ้นเร็วหรือช้า เพราะอะไร ?
  2. ถ้าเอาหม้อหุงข้าวไปหุงบนยอดดอยสูง ๆ ที่น้ำเดือดต่ำกว่า 100°C ข้าวที่ได้จะเป็นอย่างไร ?
  3. ถ้าใส่น้ำอย่างเดียว 1 ลิตรโดยไม่มีข้าว แล้วกดหุง สวิตช์จะดีดขึ้นเมื่อไร ?

สรุปสั้น ๆ คือ หม้อหุงข้าวรู้ว่าข้าวสุกจากการที่น้ำในหม้อหมด ก้นหม้อจึงร้อนเกิน 100°C จนชิ้นเฟอร์ไรต์หมดความเป็นแม่เหล็ก แม่เหล็กถาวรจึงหลุดและปล่อยสวิตช์ให้ดีดขึ้นครับ

Read More