TOP

ยินดีต้อนรับนักเรียนทุกคน

Website เรียนฟิสิกส์กับครูชิตชัย

          เนื่องจาก WebBrowse ไม่รองรับไฟล์ในรูปแบบ Flash Animation ทำให้ไม่สามารถเข้าถึงเนื้อหาในหลายๆ เรื่องบน Website นี้ได้อีกต่อไปหากกดเข้าไปแล้วไม่สามารถ Download หรือ เข้าถึงเนื้อหาได้ ต้องขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย
          Website นี้จะปรับเปลี่ยนรูปแบบเป็น การนำเสนอเนื้อหา ตัวอย่างการแก้ปัญหาโจทย์ทางฟิสิกส์ การอธิบายปรากฎการณ์ทางฟิสิกส์ในชีวิตประจำวัน ในรูปแบบ ClipVdo สั้นๆ แทนนะครับ

Read More
TOP

ทำไมท้องฟ้าเป็นสีฟ้า แต่ตอนพระอาทิตย์ตกกลับเป็นสีส้มแดง ?

ท้องฟ้ายามพระอาทิตย์ตกเหนือทุ่งนาและแนวเขาทางภาคเหนือ ฟ้าด้านบนเป็นสีน้ำเงิน ขอบฟ้าเป็นสีส้มแดง

พ้นหน้าฝนเข้าสู่ปลายพฤศจิกายนแบบนี้ ท้องฟ้าเมืองแพร่ตอนกลางวันใสเป็นสีฟ้าเข้มสวยมาก พอตกเย็น ดวงอาทิตย์ค่อย ๆ ลับดอย ท้องฟ้าแถบขอบฟ้ากลับเปลี่ยนเป็นสีส้มสีแดงไล่เฉดกันอย่างงดงาม ทั้งที่เป็นแสงจากดวงอาทิตย์ดวงเดียวกัน ทำไมกลางวันกับตอนเย็นถึงได้สีต่างกันขนาดนี้ ? มาดูกันครับ

แสงแดดสีขาว คือแสงหลายสีรวมกัน

แสงจากดวงอาทิตย์ที่เราเห็นเป็นสีขาว จริง ๆ แล้วคือแสงหลายสีปนกัน ตั้งแต่ม่วง น้ำเงิน เขียว เหลือง ส้ม ไปจนถึงแดง เห็นได้ชัดเวลาแสงผ่านปริซึมหรือเกิดรุ้งกินน้ำ แสงแต่ละสีต่างกันที่ ความยาวคลื่น แสงสีม่วงและสีน้ำเงินมีความยาวคลื่นสั้น ราว 400–450 นาโนเมตร ส่วนแสงสีแดงมีความยาวคลื่นยาว ราว 650–700 นาโนเมตร (1 นาโนเมตร คือหนึ่งในพันล้านของเมตร)

อากาศ “กระเจิง” แสงสีน้ำเงินได้ดีกว่าสีแดง

อากาศส่วนใหญ่คือโมเลกุลไนโตรเจนและออกซิเจน ซึ่งเล็กกว่าความยาวคลื่นของแสงนับพันเท่า เมื่อแสงแดดวิ่งมาชนโมเลกุลเหล่านี้ แสงบางส่วนจะถูกส่งกระจายออกไปรอบทิศ เรียกว่า การกระเจิงของแสง (scattering) สำหรับอนุภาคที่เล็กมาก ๆ แบบนี้ ความเข้มของแสงที่กระเจิงจะแปรผกผันกับความยาวคลื่นยกกำลังสี่ เรียกว่า การกระเจิงแบบเรย์ลี (Rayleigh scattering)

ลองคิดเป็นตัวเลขดูครับ แสงสีน้ำเงินความยาวคลื่น 450 นาโนเมตร เทียบกับแสงสีแดง 700 นาโนเมตร อัตราส่วนความยาวคลื่นคือ 700 ÷ 450 ≈ 1.56 เมื่อยกกำลังสี่จะได้ 1.56⁴ ≈ 5.9 แปลว่าแสงสีน้ำเงินถูกอากาศกระเจิงมากกว่าแสงสีแดงเกือบ 6 เท่า ไม่ว่าเราจะมองไปทางไหนบนฟ้า แสงที่ถูกกระเจิงเข้าตาเราจึงมีสีน้ำเงินปนอยู่มาก ท้องฟ้าจึงเป็นสีฟ้านั่นเองครับ

กราฟความเข้มแสงที่ถูกอากาศกระเจิงเทียบกับความยาวคลื่น เส้นโค้งลดลงตาม 1 ส่วนความยาวคลื่นยกกำลังสี่ แสงสีม่วง 400 นาโนเมตรกระเจิงราว 9.4 เท่า แสงสีน้ำเงิน 450 นาโนเมตรราว 5.9 เท่าของแสงสีแดง 700 นาโนเมตร
อากาศกระเจิงแสงสีน้ำเงิน (450 nm) ได้มากกว่าแสงสีแดง (700 nm) เกือบ 6 เท่า ท้องฟ้าจึงเป็นสีฟ้า
แสงสีม่วงสั้นกว่าอีก ทำไมฟ้าไม่เป็นสีม่วง ?

ถ้าคิดตามสูตร แสงสีม่วง 400 นาโนเมตรน่าจะกระเจิงมากกว่าสีแดงถึงราว 9 เท่า แต่ฟ้าก็ไม่เป็นสีม่วง เพราะ

  • แสงอาทิตย์ที่มาถึงพื้นโลกมีแสงสีม่วงน้อยกว่าสีน้ำเงินอยู่แล้ว
  • ตาของคนไวต่อแสงสีม่วงน้อยกว่าสีน้ำเงินและสีเขียวมาก
  • เมื่อแสงหลายสีที่กระเจิงมารวมกันเข้าตา สมองจึงรับรู้เป็นสีฟ้าอ่อน ๆ
ตอนเย็น แสงต้องเดินทางผ่านอากาศไกลกว่าเดิมมาก

ตอนเที่ยง ดวงอาทิตย์อยู่สูงบนฟ้า แสงเดินทางผ่านชั้นบรรยากาศเป็นระยะสั้น ๆ แต่ตอนดวงอาทิตย์ใกล้ลับขอบฟ้า แสงต้องเดินทางเฉียง ๆ ผ่านอากาศหนากว่าตอนที่ดวงอาทิตย์อยู่ตรงศีรษะได้ถึงราว 38 เท่า ระหว่างทางที่ยาวมากนี้ แสงสีน้ำเงินถูกกระเจิงหลุดออกไปจากลำแสงเกือบหมด เหลือแต่แสงสีส้มและสีแดงที่กระเจิงน้อยกว่าวิ่งมาถึงตาเรา ดวงอาทิตย์และท้องฟ้าแถบขอบฟ้าจึงกลายเป็นสีส้มแดง

ส่วนแสงสีน้ำเงินที่หลุดออกไปก็ไม่ได้หายไปไหน มันไปทำให้ท้องฟ้าของคนที่อยู่ไกลออกไปทางทิศตะวันตก ซึ่งยังเป็นเวลากลางวันอยู่ เป็นสีฟ้าแทนครับ

ทำไมบางวันฟ้าขาวขุ่น ไม่ฟ้าใส ?

ถ้าในอากาศมีฝุ่น ควัน หรือละอองที่ใหญ่พอ ๆ กับหรือใหญ่กว่าความยาวคลื่นของแสง อนุภาคพวกนี้จะกระเจิงแสงทุกสีได้พอ ๆ กัน ท้องฟ้าจึงออกขาวขุ่นหรือเทา ๆ เหมือนที่ภาคเหนือเจอในช่วงฤดูหมอกควันประมาณกุมภาพันธ์ถึงเมษายน ส่วนเมฆเป็นสีขาวก็ด้วยเหตุผลเดียวกัน เพราะหยดน้ำในเมฆใหญ่กว่าความยาวคลื่นแสงมาก ช่วงหน้าหนาวที่อากาศสะอาดหลังฝนแบบตอนนี้ จึงเป็นช่วงที่ฟ้าสีฟ้าสดที่สุดของปีครับ

ลองคิดต่อดูครับ
  1. บนดวงจันทร์ซึ่งแทบไม่มีบรรยากาศ ท้องฟ้าตอนกลางวันจะเป็นสีอะไร ?
  2. แสงสีเขียว 550 นาโนเมตรจะถูกอากาศกระเจิงมากกว่าแสงสีแดง 700 นาโนเมตรประมาณกี่เท่า ?
  3. ทำไมเมฆทั่วไปเป็นสีขาว แต่เมฆฝนก้อนหนา ๆ กลับดูเป็นสีเทาเข้ม ?

สรุปสั้น ๆ คือ อากาศกระเจิงแสงสีน้ำเงินได้ดีกว่าสีแดงหลายเท่า กลางวันฟ้าจึงเป็นสีฟ้า ส่วนตอนเย็นแสงต้องผ่านอากาศไกลจนสีน้ำเงินถูกกระเจิงทิ้งไปหมด เหลือแต่สีส้มแดงมาถึงตาเราครับ

Read More
TOP

ทำไมรถสองแถวเบรกกะทันหัน ตัวเราถึงพุ่งไปข้างหน้า ?

รถสองแถวสีแดงวิ่งบนถนนในเมืองเล็กทางภาคเหนือยามเช้า ผู้โดยสารนั่งจับราวอยู่ท้ายรถ

ใครนั่งรถสองแถวไปโรงเรียนหรือไปกาดตอนเช้าคงเคยเจอ รถวิ่งมาดี ๆ คนขับเหยียบเบรกกะทันหัน ทุกคนในรถหน้าทิ่มไปข้างหน้าพร้อมกัน คนที่ยืนเกาะท้ายรถต้องรีบจับราวให้แน่น ถุงกับข้าวที่วางไว้บนเบาะก็ไถลไปกองรวมกัน ทั้งที่ไม่มีใครผลักเราเลยสักนิด แล้วแรงอะไรที่ “ดัน” เราไปข้างหน้า ? คำตอบอาจทำให้แปลกใจครับ เพราะจริง ๆ แล้วไม่มีแรงไหนดันเราเลย

ไม่มีใครผลักเรา แต่ตัวเรา “ไม่อยากหยุด”

นิวตันสรุปไว้ตั้งแต่กว่า 300 ปีก่อนในกฎการเคลื่อนที่ข้อที่ 1 ว่า วัตถุที่กำลังเคลื่อนที่จะเคลื่อนที่ต่อไปด้วยความเร็วเท่าเดิมในแนวเดิม จนกว่าจะมีแรงลัพธ์มากระทำ สมบัติที่วัตถุ “ขี้เกียจเปลี่ยนสภาพการเคลื่อนที่” นี้เรียกว่า ความเฉื่อย (inertia)

ตอนรถวิ่ง ตัวเราก็วิ่งไปพร้อมรถด้วยความเร็วเท่ากัน พอรถเบรก แรงเสียดทานที่ล้อทำให้ตัวรถช้าลง แต่ตัวเราไม่ได้ติดอยู่กับรถ ร่างกายจึงพยายามเคลื่อนที่ต่อด้วยความเร็วเดิม สำหรับคนที่ยืนอยู่ เท้าที่แตะพื้นรถถูกแรงเสียดทานดึงให้ช้าลงตามรถ แต่ลำตัวช่วงบนยังไปต่อ เราจึงเซหน้าทิ่ม เมื่อมองจากในรถจึงดูเหมือนมีแรงผลักเราไปข้างหน้า ทั้งที่จริงแล้ว “รถต่างหากที่ช้าลง ส่วนเราแค่ยังไม่ได้ช้าตาม”

ความเฉื่อยขึ้นกับมวล

วัตถุยิ่งมีมวลมาก ยิ่งเปลี่ยนสภาพการเคลื่อนที่ได้ยาก ลองนึกถึงตอนเข็นรถเข็นเปล่ากับรถเข็นที่บรรทุกกระสอบข้าวเต็มคัน คันที่หนักกว่าทั้งออกตัวยากและหยุดยากกว่า มวลจึงเป็นตัวบอก “ปริมาณความเฉื่อย” ของวัตถุ นี่คือเหตุผลส่วนหนึ่งที่รถบรรทุกหนัก ๆ ต้องเว้นระยะเบรกไกลกว่ารถเก๋งมากครับ

ลองคำนวณดู: ต้องใช้แรงเท่าไรถึงจะหยุดตัวเราได้

สมมติรถสองแถววิ่งมาด้วยความเร็ว 36 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ซึ่งเท่ากับ 10 เมตรต่อวินาที แล้วเบรกจนหยุดภายใน 2 วินาที ความเร่ง (ที่จริงคือความหน่วง) ของรถเท่ากับ 10 ÷ 2 = 5 เมตรต่อวินาที²

ถ้าเราหนัก 50 กิโลกรัม ตามกฎข้อที่ 2 ของนิวตัน F = ma แรงที่ต้องใช้ทำให้ตัวเราช้าลงไปพร้อมกับรถคือ 50 × 5 = 250 นิวตัน ใกล้เคียงกับการหิ้วของหนักราว 25 กิโลกรัมเลยทีเดียว แรงนี้ต้องมาจากมือที่จับราว พนักพิง หรือแรงเสียดทานที่เบาะและพื้นรถ

ถ้าไม่มีอะไรรั้งเราไว้เลย ระหว่างที่รถเบรก 2 วินาทีนั้นรถจะเคลื่อนที่ไปได้ 10 เมตร แต่ตัวเราที่ยังวิ่งด้วยความเร็ว 10 เมตรต่อวินาทีจะไปได้ถึง 20 เมตร ระยะที่ต่างกันนี้แหละคือระยะที่เรา “พุ่ง” ไปข้างหน้าเมื่อเทียบกับรถ คิดเป็นตัวเลขจะพบว่าแค่ไม่ถึง 1 วินาที เราก็ไถลไปข้างหน้าได้ถึง 2 เมตรแล้ว ซึ่งยาวพอ ๆ กับความยาวช่วงท้ายของรถสองแถวทั้งช่องครับ

กราฟความเร็วกับเวลา รถสองแถวเบรกจาก 10 เมตรต่อวินาทีจนหยุดใน 2 วินาที ขณะที่ตัวเราที่ไม่มีอะไรรั้งยังมีความเร็ว 10 เมตรต่อวินาที พื้นที่ระหว่างสองเส้นคือระยะ 10 เมตรที่เราพุ่งไปข้างหน้าเทียบกับรถ
รถเบรกจาก 36 กม./ชม. จนหยุดใน 2 วินาที ถ้าไม่มีอะไรรั้งไว้ ตัวเราจะพุ่งไปข้างหน้าเทียบกับรถได้ถึง 10 เมตร
แล้วตอนรถออกตัวหรือเลี้ยวโค้งล่ะ ?

หลักการเดียวกันครับ ตอนรถออกตัว รถเร่งไปข้างหน้าแต่ตัวเรายังอยากอยู่นิ่ง เราจึงเอนไปข้างหลัง ตอนรถเลี้ยวโค้ง ตัวเราอยากไปตรง ๆ ในแนวเดิม เลยรู้สึกเหมือนถูกเหวี่ยงออกนอกโค้ง ทั้งที่จริงคือรถเลี้ยวเข้าหาเราต่างหาก

  • รถเบรก ตัวเราเอนไปข้างหน้า
  • รถออกตัว ตัวเราเอนไปข้างหลัง
  • รถเลี้ยวซ้าย ตัวเราเอนไปทางขวา
เข็มขัดนิรภัยและราวจับช่วยเราอย่างไร ?

ราวจับและเข็มขัดนิรภัยคือสิ่งที่ส่งแรงมาหยุดตัวเราไปพร้อมกับรถ ไม่ให้เราไปหยุดด้วยการชนกระจกหรือเบาะหน้า สิ่งสำคัญคือ “เวลาที่ใช้หยุด” เพราะแรงเฉลี่ยเท่ากับมวลคูณการเปลี่ยนความเร็ว หารด้วยเวลา ถ้าคนหนัก 50 กิโลกรัมที่ความเร็ว 10 เมตรต่อวินาที ถูกเข็มขัดที่ยืดได้เล็กน้อยค่อย ๆ หยุดในเวลา 0.1 วินาที แรงเฉลี่ยจะเท่ากับ 50 × 10 ÷ 0.1 = 5,000 นิวตัน แต่ถ้าไปหยุดด้วยการกระแทกของแข็งในเวลาเพียง 0.01 วินาที แรงจะพุ่งขึ้นเป็น 50,000 นิวตัน มากกว่ากันถึง 10 เท่า เข็มขัดนิรภัยกับถุงลมจึงช่วยชีวิตได้จริงครับ

ลองคิดต่อดูครับ
  1. ทำไมเวลาสะบัดผ้าเปียกแรง ๆ แล้วหยุดมือทันที หยดน้ำถึงหลุดออกจากผ้า ?
  2. ถ้าวางแก้วน้ำบนกระดาษแผ่นหนึ่ง แล้วกระตุกกระดาษออกเร็ว ๆ ทำไมแก้วถึงแทบไม่ขยับ ?
  3. ถ้ามีลูกโป่งฮีเลียมผูกเชือกติดพื้นอยู่ในรถตู้ที่ปิดกระจกสนิท เวลารถเบรก ลูกโป่งจะเอนไปข้างหน้าหรือข้างหลัง ? (ข้อนี้มีหักมุมนะครับ)

สรุปสั้น ๆ คือ ตอนรถเบรกไม่มีแรงไหนผลักเราไปข้างหน้า แต่เป็นเพราะความเฉื่อยทำให้ตัวเรายังพยายามเคลื่อนที่ต่อ ขณะที่รถช้าลงไปก่อนครับ

Read More
TOP

ทำไมเช้าหน้าหนาวถึงมีหมอกและน้ำค้าง ?

หมอกยามเช้าในแอ่งเขาและน้ำค้างบนยอดหญ้า

ช่วงนี้ตื่นเช้ามาที่แพร่ หลายคนคงเห็นหมอกลอยคลุมทุ่ง ยอดหญ้าเปียกเป็นเม็ดน้ำ ทั้งที่เมื่อคืนฝนไม่ได้ตกเลย แล้วน้ำพวกนี้มาจากไหน ? คำตอบอยู่ในอากาศรอบตัวเรานี่เองครับ

อากาศมีน้ำซ่อนอยู่เสมอ

อากาศที่เราหายใจมีไอน้ำปนอยู่ตลอดเวลา แต่อากาศแต่ละอุณหภูมิ “จุ” ไอน้ำได้ไม่เท่ากัน อากาศร้อนจุได้มาก อากาศเย็นจุได้น้อย เช่น อากาศ 1 ลูกบาศก์เมตร ที่ 30°C จุไอน้ำได้ราว 30 กรัม แต่ที่ 10°C จุได้เพียงราว 9 กรัมเท่านั้น

จุดน้ำค้าง: เส้นที่ไอน้ำต้องกลายเป็นหยดน้ำ

สมมติตอนหัวค่ำอากาศ 20°C มีไอน้ำอยู่ 10 กรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งที่ 20°C อากาศจุได้ราว 17 กรัม ตอนนี้ความชื้นสัมพัทธ์จึงประมาณ 58% ยังไม่อิ่มตัว

พอดึกลง อากาศเย็นลงเรื่อย ๆ จนถึงราว 11°C อากาศจุไอน้ำได้แค่ 10 กรัมพอดี เรียกอุณหภูมินี้ว่า จุดน้ำค้าง (dew point) ถ้าเย็นลงต่อไปอีกถึง 10°C ไอน้ำส่วนเกินราว 0.6 กรัมต้องควบแน่นกลายเป็นหยดน้ำ

กราฟแสดงปริมาณไอน้ำที่อากาศจุได้ตามอุณหภูมิ และจุดน้ำค้าง
เมื่ออากาศ 20°C ที่มีไอน้ำ 10 g/m³ เย็นลงถึงราว 11°C ไอน้ำเริ่มควบแน่น
  • ถ้าควบแน่นบนพื้นผิวที่เย็น เช่น ใบหญ้า หลังคารถ จะกลายเป็น น้ำค้าง
  • ถ้าควบแน่นบนฝุ่นละอองเล็ก ๆ ที่ลอยในอากาศ จะกลายเป็นหยดน้ำจิ๋วนับล้านลอยอยู่ คือ หมอก
ทำไมคืนฟ้าใสถึงหนาวกว่าคืนที่มีเมฆ ?

ตอนกลางคืน พื้นดินแผ่รังสีอินฟราเรดคายความร้อนออกไปตลอด ถ้ามีเมฆ เมฆจะดูดกลืนแล้วแผ่รังสีบางส่วนกลับลงมาเหมือนผ้าห่ม แต่ถ้าฟ้าใส ความร้อนหนีขึ้นไปได้เลย พื้นและอากาศใกล้พื้นจึงเย็นจัด ยิ่งคืนไหนลมสงบ อากาศเย็นก็ยิ่งนิ่งอยู่ติดพื้น เป็นสูตรสำเร็จของเช้าที่หมอกหนาครับ

ทำไมแอ่งอย่างแพร่ถึงหมอกเยอะ ?

อากาศเย็นมีความหนาแน่นมากกว่าอากาศอุ่น จึงไหลลงจากไหล่เขาไปรวมกันที่ก้นแอ่ง เมืองที่อยู่ในแอ่งระหว่างภูเขาจึงเย็นเร็วและเย็นนานกว่า หมอกก็เกิดง่ายกว่า และถ้าเราขึ้นไปยืนบนยอดดอยตอนเช้า ก็จะมองลงมาเห็นหมอกนอนนิ่งอยู่ในแอ่ง กลายเป็น “ทะเลหมอก” นั่นเองครับ

แล้วหมอกหายไปไหนตอนสาย ?

เมื่อแดดออก อากาศอุ่นขึ้นจนสูงกว่าจุดน้ำค้าง อากาศกลับมาจุไอน้ำได้มากขึ้น หยดน้ำจิ๋วในหมอกจึงระเหยกลับเป็นไอน้ำที่มองไม่เห็นอีกครั้ง หมอกจึงค่อย ๆ จางหายไป

ลองคิดต่อดูครับ
  1. ทำไมแก้วน้ำเย็นที่วางไว้ในห้องถึงมีหยดน้ำเกาะด้านนอก ?
  2. ทำไมกระจกรถถึงเป็นฝ้าตอนเช้า และเปิดแอร์หรือเป่าลมอุ่นแล้วช่วยได้อย่างไร ?
  3. ถ้าคืนหนึ่งอุณหภูมิต่ำสุดยังสูงกว่าจุดน้ำค้าง เช้าวันนั้นจะมีน้ำค้างหรือไม่ ?

สรุปสั้น ๆ คือ หมอกและน้ำค้างไม่ได้ตกมาจากฟ้า แต่เป็นไอน้ำที่ซ่อนอยู่ในอากาศ “ล้น” ออกมาเมื่ออากาศเย็นจนจุไว้ไม่ไหวครับ

Read More