TOP

ไมโครเวฟทำให้อาหารร้อนได้อย่างไร ?

เตาไมโครเวฟในครัวบ้าน มีชามข้าวกะเพราวางบนจานหมุนกระจก ไฟภายในเตาสว่าง มีไอร้อนลอยขึ้น

เข้าร้านสะดวกซื้อตอนเช้า หยิบข้าวกล่องไปจ่ายเงิน พนักงานถามว่า “อุ่นไหมคะ” แค่นาทีเดียวข้าวกะเพราก็ร้อนควันฉุย ทั้งที่ในเตาไม่มีไฟ ไม่มีขดลวดแดง ๆ ให้เห็นเลย แถมบางทีขอบกล่องร้อนจี๋แต่ตรงกลางยังเย็นอยู่ ไมโครเวฟใช้หลักการอะไรทำให้อาหารร้อน ? มาดูกันครับ

ไมโครเวฟคือคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า

ไมโครเวฟเป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า ตระกูลเดียวกับแสงที่ตาเห็น คลื่นวิทยุ และสัญญาณ Wi-Fi ต่างกันแค่ความถี่ ในเตาไมโครเวฟตามบ้านมีอุปกรณ์ชื่อ แมกนีตรอน (magnetron) ผลิตคลื่นความถี่ประมาณ 2.45 กิกะเฮิรตซ์ หรือสั่น 2,450 ล้านครั้งต่อวินาที

หาความยาวคลื่นได้จาก λ = c ÷ f = (3 × 10⁸) ÷ (2.45 × 10⁹) ≈ 0.122 เมตร หรือราว 12 เซนติเมตร ยาวกว่าคลื่นแสงเป็นแสนเท่า

โมเลกุลน้ำ “เต้น” ตามคลื่น

โมเลกุลน้ำ (H₂O) มีด้านหนึ่งเป็นขั้วบวกอ่อน ๆ และอีกด้านเป็นขั้วลบอ่อน ๆ เรียกว่า โมเลกุลมีขั้ว เมื่ออยู่ในสนามไฟฟ้า มันจะพยายามหมุนตัวให้ตรงกับทิศสนาม แต่สนามไฟฟ้าของไมโครเวฟกลับทิศไปมาหลายพันล้านครั้งต่อวินาที โมเลกุลน้ำจึงหมุนส่ายไปมา ชนและเสียดสีกับโมเลกุลรอบข้าง พลังงานคลื่นจึงกลายเป็นพลังงานความร้อนในเนื้ออาหาร

ส่วนจานกระเบื้อง แก้ว และพลาสติกที่ใช้กับไมโครเวฟได้ มีโมเลกุลมีขั้วที่ขยับตามคลื่นได้น้อย จึงแทบไม่ร้อนเอง ที่จานร้อนก็เพราะรับความร้อนต่อมาจากอาหารอีกที คลื่นไมโครเวฟทะลุเข้าเนื้ออาหารได้ลึกเพียงไม่กี่เซนติเมตร อาหารชิ้นใหญ่จึงร้อนจากผิวก่อน ส่วนตรงกลางต้องรอความร้อนนำเข้าไป นี่คือเหตุผลที่บางครั้งตรงกลางยังเย็นอยู่ครับ

ลองคำนวณ: อุ่นน้ำ 1 แก้วใช้เวลาเท่าไร

สมมติอุ่นน้ำ 250 มิลลิลิตร (0.25 กิโลกรัม) จาก 25°C ให้เป็น 85°C พลังงานที่ต้องใช้คือ Q = mcΔT = 0.25 × 4,186 × 60 ≈ 62,800 จูล

ถ้าเตาให้กำลังคลื่นไมโครเวฟ 800 วัตต์ และน้ำดูดกลืนได้ทั้งหมด จะใช้เวลา 62,800 ÷ 800 ≈ 78 วินาที หรือราว 1 นาทีกับอีก 20 วินาที ของจริงจะนานกว่านี้นิดหน่อย เพราะคลื่นบางส่วนสะท้อนหรือถูกดูดกลืนที่อื่นในเตา แต่ก็ถือว่าเร็วมาก เพราะคลื่นส่งพลังงานเข้าไปในน้ำโดยตรง ไม่ต้องรอให้ภาชนะร้อนก่อนเหมือนการต้มบนเตาแก๊ส

จุดร้อนจุดเย็น และหน้าที่ของจานหมุน

ผนังโลหะในเตาสะท้อนคลื่นไปมาจนเกิด คลื่นนิ่ง (standing wave) มีตำแหน่งที่คลื่นแรงมาก (ปฏิบัพ) สลับกับตำแหน่งที่แทบไม่มีคลื่นเลย (บัพ) ตำแหน่งร้อนจัดแต่ละจุดห่างกันประมาณครึ่งความยาวคลื่น คือราว 6 เซนติเมตร ถ้าอาหารวางนิ่ง ๆ จะร้อนเป็นหย่อม ๆ จานหมุนจึงพาอาหารวนผ่านจุดร้อนจุดเย็นสลับกันไป ให้ร้อนทั่วถึงขึ้น

แผนภาพคลื่นนิ่งในเตาไมโครเวฟ ความร้อนสูงสุดเกิดเป็นจุด ๆ ห่างกันประมาณ 6.1 เซนติเมตร ซึ่งเท่ากับครึ่งความยาวคลื่น 12.2 เซนติเมตร และช็อกโกแลตแท่งที่วางนิ่งจะละลายเป็นจุดตามตำแหน่งเหล่านั้น
คลื่นนิ่งความถี่ 2.45 GHz ทำให้เกิดจุดร้อนห่างกันราว 6 เซนติเมตร (ครึ่งความยาวคลื่น) จานหมุนจึงช่วยให้อาหารร้อนทั่วถึง

มีการทดลองสนุก ๆ ที่ทำได้ที่บ้าน คือถอดจานหมุนออก วางช็อกโกแลตแท่งบนจานแบนแล้วอุ่นสัก 15–20 วินาที จะเห็นจุดละลายห่างกันประมาณ 6 เซนติเมตร เอาระยะนี้คูณ 2 ได้ความยาวคลื่น แล้วคูณด้วยความถี่ 2 × 0.061 × 2.45 × 10⁹ ≈ 3.0 × 10⁸ เมตรต่อวินาที ได้ความเร็วแสงจากในครัวเลยครับ

ปลอดภัยไหม แล้วทำไมห้ามใส่โลหะ ?

ไมโครเวฟไม่ใช่รังสีนิวเคลียร์ อาหารที่อุ่นแล้วไม่มีรังสีตกค้าง พลังงานของโฟตอนไมโครเวฟแต่ละตัวมีเพียงราว 0.00001 อิเล็กตรอนโวลต์ น้อยเกินกว่าจะทำลายพันธะเคมีหรือทำให้อะตอมแตกตัวเป็นไอออนได้ หน้าที่ของมันมีแค่ทำให้โมเลกุลสั่นและร้อนขึ้นเท่านั้น ส่วนตะแกรงโลหะที่ประตูมีรูเล็กแค่ไม่กี่มิลลิเมตร เล็กกว่าความยาวคลื่น 12 เซนติเมตรมาก ไมโครเวฟจึงลอดออกมาไม่ได้ แต่แสงที่ความยาวคลื่นสั้นมากลอดผ่านได้ เราจึงมองเห็นอาหารข้างใน

ส่วนโลหะอย่างช้อนส้อมหรือฟอยล์ สะท้อนไมโครเวฟและทำให้ประจุไฟฟ้าไปกองกันที่ปลายแหลมหรือขอบคม จนเกิดประกายไฟแลบได้ จึงห้ามใส่เด็ดขาดครับ

ลองคิดต่อดูครับ
  1. ทำไมการละลายน้ำแข็งในไมโครเวฟถึงช้ากว่าการอุ่นน้ำเหลวที่มีมวลเท่ากันมาก ?
  2. ถ้าทดลองช็อกโกแลตแล้ววัดระยะระหว่างจุดละลายได้ 6.0 เซนติเมตร จะคำนวณความเร็วแสงได้เท่าไร ?
  3. ทำไมอุ่นอาหารในไมโครเวฟแล้ว ควรคนหรือพักไว้สักครู่ก่อนกิน ?

สรุปสั้น ๆ คือ ไมโครเวฟใช้คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าความยาวคลื่นราว 12 เซนติเมตร เขย่าโมเลกุลน้ำในอาหารให้หมุนส่ายไปมาหลายพันล้านครั้งต่อวินาที จนพลังงานกลายเป็นความร้อนครับ

Leave a Reply

Your email is never published nor shared.

You may use these HTML tags and attributes:<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>